Hướng dẫn kỹ thuật trồng và chăm sóc cây Sâm Ngọc Linh

1. Thời vụ
- Cây giống 01 năm tuổi: Trồng từ tháng 7 đến tháng 8;
- Cây giống 02 năm tuổi: Trồng từ tháng 5 đến tháng 7.

Cây giống sâm Ngọc Linh 01 và 02 năm tuổi

2. Chọn vườn, thiết kế, chuẩn bị điều kiện trồng
- Chọn vườn trồng:
Chọn nơi trồng Sâm Ngọc Linh ở dưới tán rừng có đai cao từ 1.500 - 2.000 m, có độ tàn che từ 0,7 trở lên, đất giàu mùn, đủ ẩm.
- Thiết kế vườn trồng:
+ Trong vườn trồng Sâm Ngọc Linh được thiết kế theo kiểu 1 băng trồng và 1 băng chừa lại không trồng xen kẽ nhau, theo đường đồng mức (băng chừa lại không trồng phải được giữ nguyên cấu trúc rừng hiện hữu).
+ Băng trồng có chiều rộng từ 5 - 7 m; chiều dài không quá 25 m.
+ Tùy thuộc vào độ dốc tại khu vực trồng, băng chừa lại không trồng có chiều rộng từ 3 m trở lên.
+ Không thiết kế trồng Sâm Ngọc Linh tại vùng đỉnh của đồi dốc; băng trồng phải cách xa đỉnh của đồi dốc tối thiểu từ 30 m trở lên.
Lưu ý: Trong băng trồng đối với những khu vực rừng có độ tàn che dưới 0,7 cần trồng bổ sung các loại cây bản địa như: Akaz, dỗi, muồng đen,…nhằm góp phần phục hồi trạng thái rừng và đảm bảo độ tàn che cho cây Sâm.
- Chuẩn bị điều kiện trồng:
+ Trong băng trồng, phát dọn dây leo, cây bụi; không tác động chặt phá cây rừng, cây tái sinh mục đích.
+ Định dạng luống trồng bằng gỗ, tre, nứa khai thác từ rừng sản xuất hoặc tận dụng tre, đá, … sắp xếp tạo dạng luống trồng. Không chặt hạ cây gỗ rừng trái pháp luật để định dạng luống trống với mọi hình thức.
+ Tùy theo dộ dốc và chiều rộng của băng trồng, thiết kế chiều dài luống trồng cho phù hợp, nhưng chiều dài không quá 3 m; khoảng cách giữa 2 luống trồng từ 60 - 80 cm.
+ Trên luống trồng, dọn sạch cỏ dại trước khi trồng Sâm Ngọc Linh. Lưu ý: nên trồng Sâm Ngọc Linh trên mặt đất tự nhiên, không đào xới đất, không đánh rãnh lên luống, không thu dọn đá lẫn.
+ Đào hố trồng theo quy cách (kích thước ngang 10 cm, dọc 10 cm, sâu 10 cm) và nên bố trí thẳng hàng để thuận lợi trong việc chăm sóc, theo dõi.

Tạo băng trồng

3. Mật độ và khoảng cách
- Khoảng cách: Hàng cách hàng từ 35 - 40 cm, cây cách cây từ 30 - 35 cm.
- Mật độ trồng: Từ 20.000 - 25.000 cây/ha (do chỉ được sử dụng dưới 30% diện tích rừng để trồng Sâm Ngọc Linh).

Tạo luống trồng

4. Kỹ thuật trồng và chăm sóc:
a) Kỹ thuật trồng
- Sử dụng cuốc nhỏ hoặc công cụ cầm tay phù hợp để đào hố trồng.
- Đặt cây con vào hố và điều chỉnh sao cho thân cây theo phương thẳng đứng, cổ rễ ngang với mặt đất tự nhiên rồi lấp đất; dùng tay ấn nhẹ đất xung quanh gốc cây. Chú ý không nên trồng sâu, chỉ trồng cạn ngay trên mặt đất cây sẽ phát triển tốt và an toàn hơn về sau này.
- Sau khi trồng xong, phủ một lớp lá khô lên mặt luống để giữ ẩm cho đất, hạn chế cỏ dại, chống rửa trôi đất.
b) Chăm sóc
- Thường xuyên theo dõi, làm cỏ cho sâm; chỉ cần nhổ cỏ trong luống trồng, không nên dọn sạch cỏ bên ngoài luống. Không làm cỏ trong mùa mưa, nhất là giai đoạn cây ngủ đông để hạn chế rửa trôi, xói mòn đất và ảnh hưởng trực tiếp tới Sâm.
- Thường xuyên theo dõi và có biện pháp chống sự trôi chảy lá cây rừng trên luống Sâm để duy trì được tầng mùn tự nhiên (thu nhặt các cành cây khô gác lên mặt luống…).

c) Chú ý:
Một số trường hợp, tùy theo điều kiện, mục đích khác nhau… có thể trồng Sâm trực tiếp trong khay, chậu, rổ… để dưới tán rừng. Tuy nhiên, trường hợp này cần chú ý: Tuyệt đối không sử dụng các vật liệu có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường như: rổ nhựa, khay nhựa, thùng xốp, bọc ni lon… chỉ được sử dụng các khay, chậu, rổ… làm từ các vật liệu như: tre, nứa, gỗ…
5. Phòng trừ dịch hại
Để phòng trừ dịch hại trên cây sâm hiệu quả, phải tuân thủ triệt để các nội dung hướng dẫn ở trên nhằm giúp cây tăng cường sức đề kháng, chống chịu với điều kiện ngoại cảnh và sinh vật gây hại. Trong đó lưu ý, chọn vùng trồng phù hợp, thiết kế vườn trồng, mật độ khoảng cách đảm bảo,…nhằm tạo điều kiện tốt nhất để cây sâm phát triển theo hướng tự nhiên, phù hợp với môi trường sinh thái.
- Chọn cây giống phải đạt tiêu chuẩn, khỏe, sạch sâu bệnh.
- Không bón phân hữu cơ quá mức làm cây mất cân bằng dinh dưỡng dễ nhiễm sâu bệnh hại.
- Thường xuyên kiểm tra, vệ sinh vườn trồng đảm bảo, không để rác thải công nghiệp gây ô nhiễm môi trường và tích lũy nguồn bệnh gây hại.
- Hạn chế tối đa người lạ đi vào vườn trồng Sâm.
- Tăng cường các biện pháp canh tác như: Vệ sinh vườn, thu gom,…để hạn chế các đối tượng sinh vật gây hại; đồng thời thường xuyên kiểm tra vườn để kịp thời xử lý, cách ly kịp thời các cây bệnh.
- Dùng các dụng cụ phù hợp để bảo vệ hạt và cuống hoa nhằm tránh các động vật như chim, chuột,…gây hại.

Bệnh trên cây Sâm Ngọc Linh

6. Thu hoạch
- Củ Sâm Ngọc Linh sau 6 năm có thể thu hoạch được, tuy nhiên năng suất, chất lượng và hiệu quả chưa cao. Nên thu hoạch củ khi sâm đạt từ 8 năm tuổi trở lên, thu vào tháng 10 - 12 (khi cây ngủ đông). Khi thu hoạch, cần đào nhẹ nhàng, tránh làm dập nát, gãy củ,…Trong giai đoạn hiện nay, nhu cầu sử dụng cây giống đang rất lớn, không nên thu hoạch củ đối với những cây Sâm Ngọc Linh có khả năng cho hạt tốt để làm giống (cây đầu dòng) nhằm tạo điều kiện bảo tồn và phát triển sản xuất.
- Tùy theo yêu cầu của thị trường, của các cơ sở chế biến các sản phẩm từ Sâm Ngọc Linh mà việc thu hoạch các bộ phận từ thân, lá, củ …cũng như thời gian thu hoạch cho phù hợp.
7. Bảo vệ môi trường rừng trồng Sâm Ngọc Linh
- Việc sử dụng môi trường rừng để trồng Sâm Ngọc Linh lâu dài, nếu không bảo vệ môi trường rừng sẽ làm ô nhiễm, cạn kiệt môi trường rừng, dẫn đến suy thoái môi trường rừng. Theo đó, cây Sâm sẽ sinh trưởng, phát triển kém, sâu bệnh phát sinh nhiều, gây hại nặng.